तस्वीरमा देखिने व्यक्ति कुनै चानचुने मानिस होइनन् । उनी माननीय सभासद एवं नेपाली कांग्रेसको भातृ संगठन नेविसंघको केन्द्रीय अध्यक्ष रञ्जित कर्ण हुन् ।
कर्णलाई यसरी बिद्रूप बनाएर बेइज्यती गर्ने काम कुनै विपक्षी दल वा असन्तुष्ट जनताले गरेका होइनन् । उनलाई विप्लव समूहका माओवादी कार्यकर्ताले पनि यसो गरेका होइनन् ।
बरु, आफूलाई लोकतन्त्रको मसिहा बताउने कांग्रेसबाटै दीक्षित नेविसंघका कार्यकर्ताले आफ्ना नेतामाथि यस्तो व्यवहार प्रदर्शन गरेका हुन् । कांग्रेसको ६० वर्षे लोकतन्त्रको अभ्यासअन्तरगत भएको हो यो घटना ।
नेपाल विद्यार्थी संघका अध्यक्ष एवं सभासद कर्णलाई आफ्नै कार्यकर्ताले कालोमोसो दलेर जुत्ताको माला लगाएका हुन् । उनले संविधान नबनाएको झोंकमा कसैले जनकारवाही गरेको होइन । यो नितान्त आर्थिक लेनदेनको कुरालाई लिएर भएको यो घीनलाग्दो घटना पनि हो ।
पदमा लोभ गर्दाको परिणाम
पद भनेपछि छाड्नै हुँदैन भन्ने शिक्षा सुशील कोइरालाले नै सिकाएकै छन् । कोइराला पक्षका कर्णले पनि सभासद भएपछि नेविसंघको अध्यक्ष पदमा लिसोजस्तै टाँसिने काम गरे । उनले न संगठनको अधिवेशन गरे, न त अरुलाई नै नेतृत्व हस्तान्तरण गरे ।
यही क्रममा नेविसंघका कार्यकर्ताले कर्णको घरैमा गएर उनीमाथि आक्रमण गरे, कालोमसी दले, जुत्ताको माला भिराएर सडकमा निकाले । उनीहरुको आरोप छ कि कर्णले संगठनभित्रै पैसा खाने गरेकाले यसो गरिएको हो ।
यसरी भयो आक्रमण
हाँडीगाउँस्थित कर्णकै निवासमा पुगेका कार्यकर्ताले उनको अनुहारमा कालो मसी दलेका थिए । घटनापछि अनुहारमा कालोमसी र हातमा जुत्ताको माला लिएको अवस्थामा कर्णको तस्वीरसमेत खिचेर कार्यकर्ताले सार्वजनिक गरेका छन् ।
सभासद कर्णले अनलाइनखबरसँग कुरा गर्दै खुकुरी र रड बोकेर आएका नेविसंघकै कार्यकर्ताले शरीरमा कालोमसी छर्केर भागेको बताएका छन् । ‘उनीहरु खुकुरी र रड लिएर आएका थिए, त्यसबाट उम्कन सफल भएँ’ सभासद कर्णले-‘तर उनीहरुले कालोमसीजस्तो चिज छर्केर गए ।’
विवादको कारण पैसा
उनीहरुले आफूसँग पैसा मागेको र आफूले दिन सक्दिँन भन्दा घरमै आएर आक्रमण गरेको उनले बताए । तर, नेविसंघको असन्तुष्ट पक्षले भने कर्णले कार्यकर्ताबाट पैसा खाएको भन्दै विरोध जनाएका छन् ।
नेपाल इञ्जिनियरिङ क्याम्पस चाँगुनारायणमा खगेन्द्र कार्कीको अध्यक्षतामा रहेको इकाइ कमिटीलाई कर्णले भंग गरेका थिए । कार्कीको ठाउँमा अध्यक्ष कर्णले भुवन भट्टको नेतृत्वका अर्को कमिटी बनाएका थिए ।
भट्टबाट पैसा खाएर कर्णले कार्कीको कमिटी भंग गरेको उनीमाथि असन्तुष्ट पक्षको आरोप छ । कर्णले अरु ठाउँमा पनी यसैगरी पैसा खाएर कमिटी भंग गर्ने र आफ्ना मान्छे ल्याउने गरेको आरोप आरोप असन्तुष्ट पक्षको छ । तिनै असन्तुष्ट कार्यकर्ताले कर्णलाई मसी दलेको बताइएको छ ।
आफूले आक्रमणकारीविरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी दिएको सभासद कर्णले बताए । कर्णले आफ्ना प्रतिद्वन्दी नेविसंघ नेता कुन्दन काफ्लेको नाममा समेत प्रहरीमा उजुरी दिएका छन् ।
नेविसंघका नेता कुन्दनले भने यो घटना असन्तुष्ट कार्यकर्ताबाटै भएको हुन सक्ने भन्दै कर्णलाई सभासद र नेविसंघको अध्यक्ष पदबाटै हटाइनुपर्ने माग गरे ।
कुरी कुरी !
आफ्नै पार्टीका नेता एवं सभादले गल्ती गरेको भए उनीमाथि कारवाही गर्ने लोकतान्त्रिक एवं कानूनी विधि यही हो त ?
लोकतान्त्रिक संस्कार बोकेको दाबी गर्ने नेविसंघका कार्यकर्ताले यसमा के जवाफ देलान् ?
यो घटनाले ……लाई भन्दा देख्नेलाई लाज भन्ने आहानको चरितार्थ गराएको छ । कांग्रेस पार्टीभित्रको झगडा अब फौजदारी कानून अन्तरगत प्रहरी कार्यालयमा पुगेको छ । अब यसले फेरि प्रहरीमा भनसुन र राजनीतिक दबावको रुप लिनेछ ।
कर्णलाई यसरी बिद्रूप बनाएर बेइज्यती गर्ने काम कुनै विपक्षी दल वा असन्तुष्ट जनताले गरेका होइनन् । उनलाई विप्लव समूहका माओवादी कार्यकर्ताले पनि यसो गरेका होइनन् ।
बरु, आफूलाई लोकतन्त्रको मसिहा बताउने कांग्रेसबाटै दीक्षित नेविसंघका कार्यकर्ताले आफ्ना नेतामाथि यस्तो व्यवहार प्रदर्शन गरेका हुन् । कांग्रेसको ६० वर्षे लोकतन्त्रको अभ्यासअन्तरगत भएको हो यो घटना ।
नेपाल विद्यार्थी संघका अध्यक्ष एवं सभासद कर्णलाई आफ्नै कार्यकर्ताले कालोमोसो दलेर जुत्ताको माला लगाएका हुन् । उनले संविधान नबनाएको झोंकमा कसैले जनकारवाही गरेको होइन । यो नितान्त आर्थिक लेनदेनको कुरालाई लिएर भएको यो घीनलाग्दो घटना पनि हो ।
पदमा लोभ गर्दाको परिणाम
पद भनेपछि छाड्नै हुँदैन भन्ने शिक्षा सुशील कोइरालाले नै सिकाएकै छन् । कोइराला पक्षका कर्णले पनि सभासद भएपछि नेविसंघको अध्यक्ष पदमा लिसोजस्तै टाँसिने काम गरे । उनले न संगठनको अधिवेशन गरे, न त अरुलाई नै नेतृत्व हस्तान्तरण गरे ।
यही क्रममा नेविसंघका कार्यकर्ताले कर्णको घरैमा गएर उनीमाथि आक्रमण गरे, कालोमसी दले, जुत्ताको माला भिराएर सडकमा निकाले । उनीहरुको आरोप छ कि कर्णले संगठनभित्रै पैसा खाने गरेकाले यसो गरिएको हो ।
यसरी भयो आक्रमण
हाँडीगाउँस्थित कर्णकै निवासमा पुगेका कार्यकर्ताले उनको अनुहारमा कालो मसी दलेका थिए । घटनापछि अनुहारमा कालोमसी र हातमा जुत्ताको माला लिएको अवस्थामा कर्णको तस्वीरसमेत खिचेर कार्यकर्ताले सार्वजनिक गरेका छन् ।
सभासद कर्णले अनलाइनखबरसँग कुरा गर्दै खुकुरी र रड बोकेर आएका नेविसंघकै कार्यकर्ताले शरीरमा कालोमसी छर्केर भागेको बताएका छन् । ‘उनीहरु खुकुरी र रड लिएर आएका थिए, त्यसबाट उम्कन सफल भएँ’ सभासद कर्णले-‘तर उनीहरुले कालोमसीजस्तो चिज छर्केर गए ।’
विवादको कारण पैसा
उनीहरुले आफूसँग पैसा मागेको र आफूले दिन सक्दिँन भन्दा घरमै आएर आक्रमण गरेको उनले बताए । तर, नेविसंघको असन्तुष्ट पक्षले भने कर्णले कार्यकर्ताबाट पैसा खाएको भन्दै विरोध जनाएका छन् ।
नेपाल इञ्जिनियरिङ क्याम्पस चाँगुनारायणमा खगेन्द्र कार्कीको अध्यक्षतामा रहेको इकाइ कमिटीलाई कर्णले भंग गरेका थिए । कार्कीको ठाउँमा अध्यक्ष कर्णले भुवन भट्टको नेतृत्वका अर्को कमिटी बनाएका थिए ।
भट्टबाट पैसा खाएर कर्णले कार्कीको कमिटी भंग गरेको उनीमाथि असन्तुष्ट पक्षको आरोप छ । कर्णले अरु ठाउँमा पनी यसैगरी पैसा खाएर कमिटी भंग गर्ने र आफ्ना मान्छे ल्याउने गरेको आरोप आरोप असन्तुष्ट पक्षको छ । तिनै असन्तुष्ट कार्यकर्ताले कर्णलाई मसी दलेको बताइएको छ ।
आफूले आक्रमणकारीविरुद्ध प्रहरीमा जाहेरी दिएको सभासद कर्णले बताए । कर्णले आफ्ना प्रतिद्वन्दी नेविसंघ नेता कुन्दन काफ्लेको नाममा समेत प्रहरीमा उजुरी दिएका छन् ।
नेविसंघका नेता कुन्दनले भने यो घटना असन्तुष्ट कार्यकर्ताबाटै भएको हुन सक्ने भन्दै कर्णलाई सभासद र नेविसंघको अध्यक्ष पदबाटै हटाइनुपर्ने माग गरे ।
कुरी कुरी !
आफ्नै पार्टीका नेता एवं सभादले गल्ती गरेको भए उनीमाथि कारवाही गर्ने लोकतान्त्रिक एवं कानूनी विधि यही हो त ?
लोकतान्त्रिक संस्कार बोकेको दाबी गर्ने नेविसंघका कार्यकर्ताले यसमा के जवाफ देलान् ?
यो घटनाले ……लाई भन्दा देख्नेलाई लाज भन्ने आहानको चरितार्थ गराएको छ । कांग्रेस पार्टीभित्रको झगडा अब फौजदारी कानून अन्तरगत प्रहरी कार्यालयमा पुगेको छ । अब यसले फेरि प्रहरीमा भनसुन र राजनीतिक दबावको रुप लिनेछ ।
नेपालको नयाँ संविधानमा तपाई के चाहनुहुन्छ ? आफ्नो राय लिखित वा मौखिकरुपमा दिनुस् । विहीवारबाटै तपाईले यो सुबिधा पाउनुभएको छ ।
संविधानसभाले नयाँ संविधानमा प्रारम्भिक मस्यौदामा जनमत संकलनको काम शुक्रबारबाट शुरु गर्दैछ । तर, हरेक नेपाली जनताले आ-आफ्नो पायक पर्ने ठाउँ वा माध्यमबाट विहीबारै सुझाव पठाउन पाउनेछन् ।
विदेशमा रहेका नेपालीबाट समेत सुझाव लिने व्यवस्था गरिएको छ । विदेशस्थित दूतावास र सचिवालयको वेबसाइटबाट उनीहरुको सुझाव लिने व्यवस्था मिलाइएको संविधानसभा सचिवालयका सहप्रवक्ता सुदर्शन कुइँकेलले बताए ।
सुझाव संकलनका लागि अन्तरक्रिया कार्यक्रम पनि गरिनेछन् । नेपाल पत्रकार महासंघ, बार एसोसिएनसहितका पेशागत संगठन र नागरिक समाजको तर्फबाट सुझाव संकलन गरिने छ ।
प्रत्येक निर्वाचन क्षेत्रका कम्तिमा दुई प्रमुख व्यापारिक केन्द्रमा सम्बन्धित क्षेत्रका सभासदसहित कर्मचारीहरु सुझाव संकलनका लागि आउँदैछन् । त्यसका लागि साउन ४ र ५ गते सार्वजनिक सुनुवाइ हुनेछ ।
नागरिक सम्वन्ध तथा संविधान सुझाव समितिले तयार पारेको कार्ययोजनालाई संविधानसभाको विहिवारको बैठकले अनुमोदन गरेपछि जनमत संकलनको प्रक्रिया खुला भइसकेको छ ।
अन्तरक्रिया वा सार्वजनिक सुनुवाईमा सहभागी हुन नपाउनेले टेलिफोन, इमेल, फ्याक्स तथा संविधानसभाको आधिकारिक फेसबुक तथा ट्वीटरमा पनि सुझाव पठाउन सक्नेछन् । संविधानको प्रारम्भिक मस्यौदा पढ्न नपाएकाहरुले संविधानसभाको वेभसाइटमा गएर पढ्न सक्छन् ।
त्यस बाहेक जिल्ला जिल्लामा पठाउनका लागि मस्यौदाको २ लाख कपी प्रकाशित गरिएको संविधानसभा सचिवालयले जनाएको छ । संविधानसभा अध्यक्ष सुवास नेम्वाङले विहीवार साँझै पत्रकार सम्मेलन मार्फत जनतालाई संविधानमा आफ्नो राय दिन अपील गर्नेछन् ।
इमेल मार्फत सुझाव पठाउन चाहनेले comt.crcs@gmail.com र nparl.international@can.gov.np इमेल ठेगानामा सुझाव पठाउन पाउनेछन् ।
अनलाइनखबर बाट
एजेन्सी ।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई ज्यानको खतरा भएको भारतीय मिडियाले खुलासा गरेका छन । दिल्ली पुलिसको खुफिया दस्तावेजका अनुसार, प्रधानमन्त्री मोदीलाई पहिलो पटक कट्टर दक्षिणपन्थी संगठनबाट ज्यानको खतरा भएको जनाइएको छ ।
दस्ताबेजमा मोदीलाई मुस्लिमहरुलाई आफुतिर आकर्षित गरेकोले दक्षिणपन्थी संगठन रिसाएको बताइएको छ । खुफिया एजेन्सीले यसको लागि अलर्ट जारी गरेको छ ।
दिल्ली पुलिसले योग दिवसको अवसरमा मोदीको लागि विशेष सुरक्षाको व्यवस्था गरेको थियो ।
मोदीलाई अहिलेसम्म ४० आतंकवादी संगठनबाट धम्की आएको बताइएको छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीलाई ज्यानको खतरा भएको भारतीय मिडियाले खुलासा गरेका छन । दिल्ली पुलिसको खुफिया दस्तावेजका अनुसार, प्रधानमन्त्री मोदीलाई पहिलो पटक कट्टर दक्षिणपन्थी संगठनबाट ज्यानको खतरा भएको जनाइएको छ ।दस्ताबेजमा मोदीलाई मुस्लिमहरुलाई आफुतिर आकर्षित गरेकोले दक्षिणपन्थी संगठन रिसाएको बताइएको छ । खुफिया एजेन्सीले यसको लागि अलर्ट जारी गरेको छ ।
दिल्ली पुलिसले योग दिवसको अवसरमा मोदीको लागि विशेष सुरक्षाको व्यवस्था गरेको थियो ।
मोदीलाई अहिलेसम्म ४० आतंकवादी संगठनबाट धम्की आएको बताइएको छ ।
काठमाडौं- संविधानसभा बैठकमा संविधानको पहिलो मस्यौदा पेश भएको छ। मस्यौदा समितिका सभापति कृष्ण सिटौलाले मस्यौदा पेश गरेका छन्। यस पछि मस्यौदा जनताको सुझावको लागि सार्वजनिक गरिने छ।
यो संविधानसभा सफल हुन्छ भन्ने खुसीको प्रारम्भ भएको सिटौलाले बताए। मस्यौदा पेश गर्ना साथ मधेसी दलका सभासदले वेलमा पुगेर संविधानको मस्यौदा च्यातेका छन्। संविधानसभाको अर्को बैठक बिहिबार बस्ने छ।
यो संविधानसभा सफल हुन्छ भन्ने खुसीको प्रारम्भ भएको सिटौलाले बताए। मस्यौदा पेश गर्ना साथ मधेसी दलका सभासदले वेलमा पुगेर संविधानको मस्यौदा च्यातेका छन्। संविधानसभाको अर्को बैठक बिहिबार बस्ने छ।
सहमति विपरित संविधानको मस्यौदा तयार भएको भन्दै एकीकृत नेकपा माओवादीको हस्ताक्षर नगर्ने चेतावनी दिएको छ ।
अहिले सहमतिको प्रयास भइरहेको छ । सहमतिको प्रयास लम्बिएपछि संविधानसभाको बैठक ९ बजेका लागि सारिएको छ ।
एमाओवादी एक नेताका अनुसार कांग्रेस र एमाले मस्यौदा सच्याउन तयार नभए आफूहरुले हस्ताक्षर गर्ने सम्भावना कम छ । १६ बुँदे सहमति, संवैधानिक राजनीतिक सम्वाद समितिले गरेको सहमति र अघिल्ल्लो संविधानसभाले गरेको सहमतिबाट समेत पछि हटेर मस्यौदा बनेको उनले बताए ।
एमाओवादीले फरक प्रस्ताव समेत तयार पारेको छ । साथै उनले मोर्चामा आवद्ध १४ दलसँग छलफल गरेर संयुक्त फरक मत तयार पारेको छ ।
अनलाइनखबर बाट
अहिले सहमतिको प्रयास भइरहेको छ । सहमतिको प्रयास लम्बिएपछि संविधानसभाको बैठक ९ बजेका लागि सारिएको छ ।
एमाओवादी एक नेताका अनुसार कांग्रेस र एमाले मस्यौदा सच्याउन तयार नभए आफूहरुले हस्ताक्षर गर्ने सम्भावना कम छ । १६ बुँदे सहमति, संवैधानिक राजनीतिक सम्वाद समितिले गरेको सहमति र अघिल्ल्लो संविधानसभाले गरेको सहमतिबाट समेत पछि हटेर मस्यौदा बनेको उनले बताए ।
एमाओवादीले फरक प्रस्ताव समेत तयार पारेको छ । साथै उनले मोर्चामा आवद्ध १४ दलसँग छलफल गरेर संयुक्त फरक मत तयार पारेको छ ।
अनलाइनखबर बाट
वैशाख १२ को विनाशकारी भूकम्पपछि समाचार संकलन गर्न नेपाल आएका भारतीय पत्रकारको निकै आलोचना भयो । खासगरी भारतीय टीभीहरुको प्रस्तुतीका कारण आलोचना मात्र भएन, समाजिक सञ्जाल ट्वीटरमा #gobackhomeindianmedia ट्रेण्ड नै भयो ।
तर, पोखरा भ्रमणमा आएका भारतीय पर्यटकहरुले नेपालको पर्यटन पूनरुत्थानका लागि सघाउने प्रतिबद्धता मात्र जनाएनन्, विगतको गल्तीप्रति माफी समेत मागेका छन् ।
पोखरा पर्यटन प्रबर्द्धन समिति (पीटीआरसी)को निमन्त्रणामा आएका भारतीय पत्रकारहरुले आइतबार पोखरामा आयोजित अन्र्तरक्रियामा भुकम्प आएलगत्तै नेपाल आएका भारतीय पत्रकारहरुले नेपाल तहसनहस भएको भनेर नकारात्मक रुपमा मात्रै प्रचार गरेको प्रति माफी मागेका हुन् ।
लखनउका बरिष्ठ पत्रकार गुड्डु जैयसवालले जान अञ्जानमा भारतका पत्रकारले भूकम्पका त्रास फैलाउँदा नेपालमा पर्यटक आगमनमा कमी आएको स्वीकार्दै अब यसलाई सच्याउने बताए । उनले भने-‘जान अञ्जानमा हाम्रा भारतीय पत्रकारले नकारात्मक कुरा मात्र प्रचार गरेर गल्ती गरे, तर अहिले आएर हामीलाई पश्चाताप लागिरहेको छ, त्यसैले हामी माफी चाहन्छौं ।’
उनले बिगतमा भएको गल्ती सच्याउन शुरु भइसकेको भन्दै नेपालको पर्यटन प्रबर्द्धनका लागि अब भारत गएर सक्दो प्रयास गर्ने बताए ।
भारतकै बरिष्ठ पत्रकार डिके सिंहले भारतीय सञ्चार माध्यममा नेपाल तहसनहस भएको दृश्य र समाचार मात्रै देखेर आफूहरु त्रसित भएपनि पोखरा आएर हेर्दा त्यस्तो त्रास कहिीँ नदेखिएको बताए । उनले भने-‘हामीले भारतीय मिडियामा जस्तो देखेका थियौं, जस्तो सुनेका थियौं तर यहाँ त्यस्तो विल्कुल देखिएन, सबै सुरक्षित देख्यौं ।’
भुकम्पपछि पनि नेपालीको ओंठमा हाँसो पहिले जस्तै देखिएको भन्दै उनले भने- ‘अहिलेपनि नेपालीको ओंठमा पहिलेजस्तै मुस्कान छ, अनि यहाँको हस्पिटालिटी र दिनचर्या देख्दा लाग्छ-के यहाँ भुकम्प गएको थियो र ?’
उनले यहाँको बास्तविक यथार्थ भारत गएर नेपालमा घुम्न आउने वातावरण मिलाउन भरपुर प्रयास गर्ने प्रतिबद्धता जनाए ।
अर्का बरिष्ठ पत्रकार तथा पर्यटन ब्यवसायी श्रीचन्द्र गुप्ताले नेपालको १४ जिल्लामा मात्रै भुकम्पले क्षति पुर्याएको र अन्य ठाउँ सुरक्षित रहेको सन्देश आफूहरुले फैलाउने बताएका छन् । नेपाल र भारतबीच रोटी-बेटीको सम्बन्ध भएको बताउँदै भारतीय केही मिडियाले गलत गर्दैमा दुइ देशबीचको सम्बन्धमा कुनै कमी नआउने बताए ।
भारतीय समाजवादी पार्टीका नेता आरिफ हास्मीले नेपाल एक वर्ष भित्रैमा पुरानै अवस्थामा र्फकने विश्वास व्यक्त गरे । उनले भने-‘तपाईंहरु अहिले आत्तिनुभएको छ, तर धैर्य गर्नुस्, मलाई विश्वास छ तपाईंहरु ६ महिनादेखि १ वर्ष भित्रमा पहिल्यैकै अवस्थामा फर्कनुहुनेछ ।’
कार्यक्रममा पोखरा पर्यटन पूनरुत्थान समितिका संयोजक गणेशबहादुर भट्टराईले नेपालका केही ठाउँमा भुकम्पले क्षति पुर्याएपनि पर्यटकीय क्षेत्र सुरक्षित रहेको बताए । अनलाइन खबर बाट
चार राजनीतिक दलले गरेको १६ बुँदे सहमतिमा ८ वटा प्रदेशहरुको नाम र सीमांकन पछि तय गरिने भनिए पनि संविधान मस्यौदा समितिले ८ प्रदेशको मूलभूत खाका तयार पारेको छ ।
समितिले आइतबार पारित गरेको मस्यौदा अनुसार अब देशभरिका ८ वटा प्रदेशमा प्रादेशिक सरकारका मन्त्रीहरुको कुल संख्या १६० भन्दा बढी हुने छैन ।
यसरी बन्ने भो ८ प्रदेशको संरचना
कुल ३७ भाग र २९६ धारा रहेको प्रस्तावित संविधानको भाग १६ मा प्रादेशिक व्यवस्थापिकाको प्रावधान राखिएको छ । प्रदेशको व्यवस्थापिका एक सदनात्मक हुने छ भने यसको सदस्य संख्या न्यूनमत २१ देखि अधिकतम ४२ जनासम्म हुनेछ ।
समितिले आइतबार पारित गरेको मस्यौदा अनुसार अब देशभरिका ८ वटा प्रदेशमा प्रादेशिक सरकारका मन्त्रीहरुको कुल संख्या १६० भन्दा बढी हुने छैन ।
यसरी बन्ने भो ८ प्रदेशको संरचना
कुल ३७ भाग र २९६ धारा रहेको प्रस्तावित संविधानको भाग १६ मा प्रादेशिक व्यवस्थापिकाको प्रावधान राखिएको छ । प्रदेशको व्यवस्थापिका एक सदनात्मक हुने छ भने यसको सदस्य संख्या न्यूनमत २१ देखि अधिकतम ४२ जनासम्म हुनेछ ।
प्रदेश सभामा पनि केन्द्रीय प्रतिनिधिसभामा जस्तै ६० प्रतिशत प्रत्यक्ष निर्वाचनबाट र ४० प्रतिशत समानुपातिक प्रणालीबाट निर्वाचित हुनेछन् । प्रदेशसभामा पनि सभामुख र उपसभामुख हुने छन् । ८ वटा प्रदेशमा ८/८ जना सभामुख र उपसभामुख रहने छन् ।
प्रदेश सरकारको मुख्य मन्त्री र मन्त्रिमण्डल गठनमा कसैको बहुमत नपुगे ६ महिनाभित्रै अर्को चुनाव गर्नुपर्ने प्रावधान संविधानको मस्यौदामा राखिएको छ ।
प्रदेश सरकारको मुख्य मन्त्री र मन्त्रिमण्डल गठनमा कसैको बहुमत नपुगे ६ महिनाभित्रै अर्को चुनाव गर्नुपर्ने प्रावधान संविधानको मस्यौदामा राखिएको छ ।
प्रदेशहरुको मन्त्रिमण्डलमा कुल विधायक संख्याको २० प्रतिशतभन्दा बढी मन्त्री राख्न पाइने छैन । यो आधारमा ४५ सदस्यीय प्रदेश सभा भएका ठाउँमा २० जनासम्म मन्त्री बन्न पाउँछन् । यो हिसाबले देशभरिका ८ वटा प्रदेशमा कुल १६० भन्दा नबढाई मन्त्रीहरु रहने छन् । प्रत्येक प्रदेशमा एक/एक जनाका दरले ८ वटा अर्थमन्त्रीसमेत रहने छन् ।
राज्यमा प्रशासनिक व्ययभारको हिसाबले ८ मुख्यमन्त्री, ८ प्रदेश प्रमुख, ३ सय भन्दा बढी प्रादेशिक सांसदहरु र डेढसय भन्दा बढी प्रादेशिक मन्त्रीहरु क्षेत्रीय तहमा थपिने छन् ।
प्रदेश प्रमुख मनोनयनको अधिकार राष्ट्रपतिमा निहीत
आठवटै प्रदेशमा ८ जना प्रदेश प्रमुखहरु रहने छन्, जसको मनोनयन राष्ट्रपतिले गर्न पाउने प्रस्तावित संविधानको धारा १६१ को उपधारा २ मा व्यवस्था गरिएको छ । राष्ट्रपतिले कसैको सल्लाहविनै प्रदेशसभाका प्रमुख मनोनयन गर्ने प्रावधान संविधानको मस्यौदामा छ । प्रदेश प्रमुखको सपथ राष्ट्रपतिले गराउनेछन् ।
प्रदेशको अधिकार अस्पष्ट
प्रस्तावित संविधानको मस्यौदामा प्रदेशसभाको गठन, प्रादेशिक मन्त्रीमण्डलको गठन र प्रदेश प्रमुखको अधिकारका बारेमा सामान्य चर्चा गरिए पनि केन्द्र सरकार र प्रदेश सरकारको अधिकार बाँडफाँडका विषयमा स्पष्ट उल्लेख गरिएको छैन ।
प्रदेशहरुले आफ्नै मन्त्रिमण्डल बनाउने छन्, आफ्नै विधायक हुने छन् र स्थानीय विधेयक पनि प्रदेश प्रमुखमार्फत प्रमाणीकरण गरेर लागू गर्न सक्नेछन् । तर, प्रदेश सरकारले कानून बमोजिमबाहेक कर उठाउन र आन्तरिक ऋण उठाउन पाउने छैन ।
यद्यपि संविधानले प्रदेश र केन्द्रको अधिकारबारे प्रष्ट व्याख्या गर्न नसकेका कारण यसबारे भविश्यकमा विवाद पर्न सक्ने देखिएको छ, जुन विवाद संविधान अदालतमा जानेछ ।
संविधानमा ३७ भाग र २९६ धारा
एकीकृत मस्यौदामा संविधानको नाम : नेपालको संविधान, ०७२ राखिएको छ । ३७ भाग, २९६ धारा र ७ अनुसूची छ । शासकीय स्वरुपमा बहुदलीय प्रतिस्पर्धात्मक संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक संसदीय अपाइएको छ भने संसदबाट निर्वाचित प्रधानमन्त्री, संवैधानिक राष्ट्रपति हुनछन् ।
राष्ट्रिय सभा २७५ र प्रतिनिधि सभा ४५ सदस्यीय हुनेछ । प्रदेश सभा २१ देखि ४५ सदस्यीयसम्म हुनेछ ।
नागरिकता चार प्रकारको
नयाँ संविधानको एकीकृत मस्यौदा अनुसार नागरिकता चार प्रकारको हुनेछ । वंशजका आधारमा नागरिकता पाउन आमा र बाबु दुबै नेपाली हुनुपर्ने छ भने अंगीकृत नागरिकता आमा वा बाबु दुबैका नामबाट लिन सकिने छ ।
नेपाली पुरुषसँग विवाह गर्ने विदेशी महिलाले तत्काल नागरिकता पाउने तर, नेपाली महिलासँग विवाह गर्ने पुरुषले १५ वर्ष नेपालमा बसोबास गरेको हुनुपर्ने छ । विदेशी नागरिकले नेपाली नागरिकता पाउनु अघि अर्को देशकोे नागरिकता त्याग्नु पर्ने व्यवस्था छ । तर, दलहरुले अर्को देशको नागरिकता त्यागको घोषणा गरे पुग्ने व्यवस्था गर्ने तयारी गरेका छन् ।
विदेशीसँगको विवाहबाट जन्मने सन्तानको हकमा आमा-बाबुसँग नागरिकता भएको अवस्थामा बंशजका आधारमा, नभए अंगीकृत पाउने व्यवस्था छ । यसैगरी गैरआवासीय नेपालीले पनि नागरिकता पाउने भएका छन् । तर, त्यो नागरिकताले आर्थिक, सामाजिक र सांस्कृतिक अधिकारमात्रै पाउने छन् ।
संक्रमणकालीन व्यवस्था अन्तरगत संविधान जारी भएको एक महिनाभित्र राष्ट्रपति, उपराष्ट्रपति, प्रधानमन्त्री, सभाममुख र उपसभामुखको निर्वाचन गर्ने उल्लेख छ ।
संविधानमा भौगोलिक अखण्डता, सार्वभौमिकता, स्वाधीनता असंशोधनीय धारामा राखिएको छ । प्रस्तावना संशोधनका लागि सदनको दुई तिहाइपछि जनमत संग्रहबाट अनुमोदन हुनुपर्ने एकीकृत मस्यौदामा छ । तर, दलहरुले यसलाई संशोधन गर्दै दुई तिहाइले संशोधन गर्न सक्ने ब्यवस्था गर्नेबारे छलफल सुरु गरेका छन् ।
संविधानका अन्य धाराहरुको हकमा भने संसदको दुई तिहाइले संशोधन गर्न सक्नेछन् ।
श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयले म्यानपावर ब्यवसायीको दबाबका बाबजुद असार २१ गतेदेखि खाडीका ६ मुलुक र मलेसियामा ‘फ्री भिसा,फ्री टिकट’ ब्यवस्था लागू गर्ने भएको छ ।
बुधवार वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन बोर्डले सार्वजनिक सूचना जारी गरी २१ गतेदेखि यी सात मुलुकमा निःशुल्क भिसा र टिकट अनिवार्य गरेको छ ।
जेठ २६ गते श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयले बहराइन, कतार, साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), ओमान, कुबेत र मलेसिया जाने नेपाली कामदारका लागि रोजगारदाता कम्पनीले भिसा, आउनेजाने हवाई टिकटको खर्च ब्यहोर्ने र कामदारको तलबबाट कुनै पनि खर्च नकटाउने सर्तमा मात्र श्रम स्वीकृति दिने निर्णय गरेको थियो । यो ब्यवस्था असार २१ गतेदेखि लागू हुने बोर्डको वेबसाइटमा उल्लेख छ ।
वैदेशिक रोजगार ब्यवसायीले यो निर्णयबाट माग घट्ने भन्दै प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालालगायत शीर्ष नेतासँग निर्णय फिर्ताको लविङ गरिरहेका छन् । असार १७ गते हुने वैदेशिक रोजगार ब्यवसायी संघको चुनावी मुद्दा नै ‘फ्री भिसा फ्री टिकट’ हुने भएको छ । कारोबार दैनिकमा खबर छ ।,,
बुधवार वैदेशिक रोजगार प्रवर्द्धन बोर्डले सार्वजनिक सूचना जारी गरी २१ गतेदेखि यी सात मुलुकमा निःशुल्क भिसा र टिकट अनिवार्य गरेको छ ।
जेठ २६ गते श्रम तथा रोजगार मन्त्रालयले बहराइन, कतार, साउदी अरब, संयुक्त अरब इमिरेट्स (यूएई), ओमान, कुबेत र मलेसिया जाने नेपाली कामदारका लागि रोजगारदाता कम्पनीले भिसा, आउनेजाने हवाई टिकटको खर्च ब्यहोर्ने र कामदारको तलबबाट कुनै पनि खर्च नकटाउने सर्तमा मात्र श्रम स्वीकृति दिने निर्णय गरेको थियो । यो ब्यवस्था असार २१ गतेदेखि लागू हुने बोर्डको वेबसाइटमा उल्लेख छ ।
वैदेशिक रोजगार ब्यवसायीले यो निर्णयबाट माग घट्ने भन्दै प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालालगायत शीर्ष नेतासँग निर्णय फिर्ताको लविङ गरिरहेका छन् । असार १७ गते हुने वैदेशिक रोजगार ब्यवसायी संघको चुनावी मुद्दा नै ‘फ्री भिसा फ्री टिकट’ हुने भएको छ । कारोबार दैनिकमा खबर छ ।,,
अनलाइनखबर बाट
अरुण बराल /टिप्पणी
अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाले यसैसाता भनेका छन् कि अमेरिकी नागरिकहरुको डीएनएमै नश्लवाद छ । तर, नेपाली नेताको चाँहि डीएनमै ‘भ्रष्टाचार’ रहेको प्रमाण भीआइपीको सुविधा बढाउने विधेयकले दिएको छ ।
भूकम्पमा हजारौं नागरिकको मृत्यु भएको छ, दशौं हजार घाइते भएका छन्, लाखौं जनता घरबारविहीन भएका छन् । मुलुकमा पैसा नभएकाले महंगो खर्चमा दातालाई बोलाएर सिंगै मुलुक मगन्ते बन्नु परिरहेको छ । यस्तो बेलामा भीआइपीको सुविधा बढाउने कालो विधेयक कसले ल्यायो होला ? को होला हजुर, यस्तो जनविरोधी नीतिको महान सर्जक ?
मुख्यसचिव लीलामणि पौडेलले हुँदैन भन्दाभन्दै गृहमन्त्रालयले यस्तो विधेयक अघि बढाएको भनिएको छ, के वामदेव गौतम नै हुन् त गरीब देशका नेतालाई धनी बनाउन खोज्ने कम्युनिष्ट नेता ? के यही हो त एमालेको देखिने र सुनिनेखालको बहुदलीय जनवाद ? यो चानचुने एवं कम गम्भीर प्रश्न होइन आम नेपालीका लागि ।
पञ्चायतकालको अन्त्यपछि चप्पल लगाएर सिंहदरबार पसेका नेताहरुमा अझैसम्म पनि जनउत्तरदायी चरित्रको विकास हुन सकेको छैन र यिनीहरु मौका पाउनासाथ देशको ढुकुटीमा रजाइँ गर्न थालिहाल्छन् भन्ने कुराको उदाहरण बनेको छ यो विलासी विधेयक ।
मान्छे मरेका बेलामा त यसरी नेताहरुले खानै खोज्छन् र देशलाई लुट्ने योजना बनाउँछन् भने यिनीहरु सुध्रिएलान् र अब देशको पुनर्निर्माण होला, नवनिर्माण होला भनेर आशा गर्नु भनेको आफैंलाई मूर्ख बन्न सहयोग पुर्याउनुमात्र हो ।
नेपालमा अहिलेको यही नेतृत्वबाट देश उँभो लाग्ने होइन, झनै रसातलतिर भासिने प्रष्ट देखिएको छ । विदेशी दाताले बरु पत्याउलान्, तर, नेपाली जनताले पत्याउने व्यवहार नेताहरुले देखाउन सकेनन् । भूकम्पपछि नेताहरु झन नांगिएका छन् । यो कुनै आक्रोश होइन, मुलुकको यथार्थ हो । नेताहरुले जनतालाई जे गरे पनि हुने रैती सम्झिइरहेका छन् ।
भूकम्पको धक्कापछि पनि नेताहरु सुध्रिएका छैनन् । यिनीहरुको डीएनएमै लुट र भ्रष्टाचारले जरा गाढेको छ । यसलाई शिद्ध गर्ने केही स्वयंसिद्ध प्रमाणहरु नै पेश गर्न सकिन्छ :
प्रमाण नम्बर एक
अहिले देशमा भूकम्पपीडितका लागि ठूलो रकम चाहिएको छ । यस्तो बेलामा राज्यले गर्नुपर्ने पहिलो काम भनेको भीआइपीहरुको खर्च कटौती हो । अनावश्यक खर्चहरु घटाउने र कम सुविधा लिएर नेताहरुले देशका लागि योगदान गर्ने बेला हो यो ।
धेरैले अनुमान गरेका थिए कि यस्तोबेलामा शासकहरुले आफ्नो खर्चमा कटौती गर्नेछन् । पूर्वप्रधानमन्त्री, पूर्वन्यायाधीश र पूर्वमन्त्री एवं बहालवाला मन्त्रीहरुले आफ्नो खर्च घटाउनेछन् र जनतालाई यो सन्देश दिनेछन् कि हामीले यसरी खर्च कटौती गरेका छौं, अब हामीलाई पत्याउनोस् र प्रधानमन्त्री कोषमा योगदान गर्नोस् । तर, सती र भीमसेनले सरापेको देशमा उल्टो भयो ।
नेताहरुले खर्च कटौती गर्नुको साटो उल्टै भीआइपीहरुलाई राष्ट्रको ढुकुटीबाट विलासी सुविधा प्रदान गर्ने विधेयक पो बनाए ।
समयले मागेको थियो, सुविधा र खर्च कटौती, तर एमाले उपाध्यक्ष वामदेवको नेतृत्वमा रहेको गृहमन्त्रालयले उल्टो काम गर्यो ।
हाम्रा नेता र प्रशासकको बुद्धि सुल्टो घुम्दैन र जनताको पक्षमा छैन भन्ने कुराको प्रमाण खोज्न अब अन्त कहाँ जानु ?
यो घटना हाम्रा नेताहरुको सामान्य भूल होइन, नेपाली जनतामाथि गर्न खोजिएको ठूलो अपराध हो । राष्ट्रिय अपराधको उद्योग हो यो । भलै यसलाई सभामुख सुवासचन्द्र नेम्वाङले तत्कालका लागि ब्रेक लगाइदिएका छन् ।
प्रमाण नम्बर दुई
भूकम्प पीडितहरुका लागि किनिएको राहतमा शहरी विकास मन्त्रालयले ठूलो मात्रामा घोटाला गर्यो । कांग्रेस नेता डा. नारायण खड्काको नेतृत्वमा रहेको मन्त्रालयमार्फत् त्रिपाल किन्दा होस् या किनिएका त्रिपालहरु बाँड्दा, यसमा धेरै ठूलो हिनामिना भएको छ । तैपनि कसैमाथि कारवाही भएन ।
प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले राहतमा भ्रष्टाचार गर्नेलाई जेल हाल्छु भनेका थिए, अहिलेसम्म कुनै भ्रष्टाचारीले जेल जानुपरेन । छिमेकी मुलुक चीनमा यसरी जनताको छातीमा गीर खेल्नेले मृत्युदण्ड पाइसक्थ्यो । तर, नेपालमा त राहतको जस्तापाता भ्रष्टाचार गरेको अभियोगमा राजीनामा दिनेहरुलाई कृषि विकास बैंकको सल्लाहकार समितिमा राखिएको छ । दण्ड त अर्को लोकमा मात्रै होला ।
राहतमा भ्रष्टाचार गर्ने, जस्तापाता र त्रिपाल लुटेर रातारात पैसा कमाउनेहरु सरकारको संरक्षणमा छन् । यस्ताले अब देश निर्माण गर्छन् भनेर पत्याउने कोही छ भने ऊ मूर्ख मात्रै हुनेछ ।
अहिले असार लागेको छ, भ्रष्टाचारीहरु फेरि सडकमा ग्राबेल गर्दैछन् र विगतमा जस्तै बजेट सक्ने र पैसा कमाउने आफ्नो नियमित कर्ममा लागिरहेका छन् । महाविपत्ति गाउँका जनतालाई मात्रै आएजस्तो भइरहेको छ । दुईसय मीटर बाटो बनाउँदा कमिसन खाने देशमा गुजरात र सिचुआन बनाउने गफ भइरहेको छ ।
प्रमाण नम्बर ३
कार्यपालिका भ्रष्ट भयो भने त्यसलाई समाउने व्यवस्थापिका, न्यायपालिका या अख्तियारलगायतका संरचनाहरु छन् । तर, यतिबेला अख्तियार केही खरदारलाई समातेर बसेको छ । अख्तियारकै अधिकारी भ्रष्टाचारीसँग सेटिङ मिलाएर हिँडेको चियापसलदेखि सिंहदरबारसम्म सुन्न पाइन्छ । सुन्नेका कान गलत हुन् या ती निकाय नै गलत हुन् राम जाने ।
त्रिपाल र जस्ताको अनियमितताबारे संसदीय समितिले बैठक बोलाउँछ, त्यहाँ अण्डा, केराको खाजा खाइन्छ र एउटा औपचारिक निर्णय गरेपछि बैठक सकिन्छ । बैठक बस्दा राज्यलाई थपिने व्ययभारबाहेक संसदले केही लछारपाटो लगाउन सक्दैन । संसदको पसल बन्द गरेर अध्यादेशबाट रणनीतिक महत्वको कानून ल्याइन्छ, सांसदहरु जुम्रा मारेर बस्छन् ।
भ्रष्टाचार गर्ने, अनुगमन गर्ने र दण्ड दिने तीनवटै निकायमा भागशान्ति जयनेपाल गर्ने र रिटायर्डपछि पनि तीनपुस्ताको जोहो गर्न खोज्ने यी निकाय र त्यसमा बसेका नेतृत्वजनले देश बनाउँछन् भन्दा कसले पत्याउला ? के तपाई पत्याउनुहुन्छ ?
प्रमाण नम्बर ४
राजनीतिक नेतृत्व, अख्तियार, सरकार र व्यवस्थापिकासमेत मतिभ्रष्ट भएका बेला जनताले आशा गर्ने अर्को निकाय भनेको अदालत हो । तर, अहिले नेपालका अदालतहरुमा मालपोत र नापी कार्यालयमा जस्तै दिउँसो घुसखोरी चल्न थालेको छ ।
हुँदाहुँदै सर्वोच्च अदालतले समेत सोझो मानिसले समेत थाहा पाउने गरी राणाकालीन फैसला सुनाउन थालेको छ ।
गणतन्त्रले जनताका नाममा ल्याएको पूर्वराजा वीरेन्द्रको अपुताली सम्पत्ति पूर्वराजपरिवारकै नाममा फिर्ता गराउने सर्वोच्च अदालतको फैसला सामान्य घटना होइन । यो छानविन र अनुसन्धानको विषय हो । यो महाअभियोगसमेत लाग्न सक्ने सम्वेदनशील घटना हो ।
प्राकृतिक न्यायको सिद्धान्तलाई पनि खिल्ली उडाउँदै गरिएको यस्तो गणतन्त्रविरोधी फैसलाका कारण अब न्यायालय भष्ट्राचारलाई रोक्ने होइन, भ्रष्टलाई लाइसेन्स दिने संस्थामा फेरिन थालेको स्पष्टै छ ।
यो अवस्थामा अब यिनै सारथीहरुबाट यो देश बनिएला, सुधार होला र भावी पुस्ताका लागि बस्न लायक ठाउँ बन्ला भनेर कसरी आशा र अपेक्षा गर्ने ? जवाफ दिने काम वामदेव गौतमको हो । वरिपरि भ्रष्टहरुबाट घेरिएर जोगी हुँ भन्दै बसेका सुशील कोइरालाको हो । र, ठूलामाछा समात्छु भन्दै सिद्रासमेत समाउन छाडेका लोकमानसिंह कार्कीहरुको पनि हो । भावी प्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रसमशेर जबराहरुको हो । र, यसको जवाफ दिने दायित्व सत्तापक्षले देश लुट्दा पनि फड्के किनारामा हस्ताक्षर गरेर मौन बसेका विपक्षी नेता प्रचण्डको पनि हो ।
अरुण बराल /टिप्पणी
अमेरिकी राष्ट्रपति बाराक ओबामाले यसैसाता भनेका छन् कि अमेरिकी नागरिकहरुको डीएनएमै नश्लवाद छ । तर, नेपाली नेताको चाँहि डीएनमै ‘भ्रष्टाचार’ रहेको प्रमाण भीआइपीको सुविधा बढाउने विधेयकले दिएको छ ।
भूकम्पमा हजारौं नागरिकको मृत्यु भएको छ, दशौं हजार घाइते भएका छन्, लाखौं जनता घरबारविहीन भएका छन् । मुलुकमा पैसा नभएकाले महंगो खर्चमा दातालाई बोलाएर सिंगै मुलुक मगन्ते बन्नु परिरहेको छ । यस्तो बेलामा भीआइपीको सुविधा बढाउने कालो विधेयक कसले ल्यायो होला ? को होला हजुर, यस्तो जनविरोधी नीतिको महान सर्जक ?
मुख्यसचिव लीलामणि पौडेलले हुँदैन भन्दाभन्दै गृहमन्त्रालयले यस्तो विधेयक अघि बढाएको भनिएको छ, के वामदेव गौतम नै हुन् त गरीब देशका नेतालाई धनी बनाउन खोज्ने कम्युनिष्ट नेता ? के यही हो त एमालेको देखिने र सुनिनेखालको बहुदलीय जनवाद ? यो चानचुने एवं कम गम्भीर प्रश्न होइन आम नेपालीका लागि ।
पञ्चायतकालको अन्त्यपछि चप्पल लगाएर सिंहदरबार पसेका नेताहरुमा अझैसम्म पनि जनउत्तरदायी चरित्रको विकास हुन सकेको छैन र यिनीहरु मौका पाउनासाथ देशको ढुकुटीमा रजाइँ गर्न थालिहाल्छन् भन्ने कुराको उदाहरण बनेको छ यो विलासी विधेयक ।
मान्छे मरेका बेलामा त यसरी नेताहरुले खानै खोज्छन् र देशलाई लुट्ने योजना बनाउँछन् भने यिनीहरु सुध्रिएलान् र अब देशको पुनर्निर्माण होला, नवनिर्माण होला भनेर आशा गर्नु भनेको आफैंलाई मूर्ख बन्न सहयोग पुर्याउनुमात्र हो ।
नेपालमा अहिलेको यही नेतृत्वबाट देश उँभो लाग्ने होइन, झनै रसातलतिर भासिने प्रष्ट देखिएको छ । विदेशी दाताले बरु पत्याउलान्, तर, नेपाली जनताले पत्याउने व्यवहार नेताहरुले देखाउन सकेनन् । भूकम्पपछि नेताहरु झन नांगिएका छन् । यो कुनै आक्रोश होइन, मुलुकको यथार्थ हो । नेताहरुले जनतालाई जे गरे पनि हुने रैती सम्झिइरहेका छन् ।
भूकम्पको धक्कापछि पनि नेताहरु सुध्रिएका छैनन् । यिनीहरुको डीएनएमै लुट र भ्रष्टाचारले जरा गाढेको छ । यसलाई शिद्ध गर्ने केही स्वयंसिद्ध प्रमाणहरु नै पेश गर्न सकिन्छ :
प्रमाण नम्बर एक
अहिले देशमा भूकम्पपीडितका लागि ठूलो रकम चाहिएको छ । यस्तो बेलामा राज्यले गर्नुपर्ने पहिलो काम भनेको भीआइपीहरुको खर्च कटौती हो । अनावश्यक खर्चहरु घटाउने र कम सुविधा लिएर नेताहरुले देशका लागि योगदान गर्ने बेला हो यो ।
धेरैले अनुमान गरेका थिए कि यस्तोबेलामा शासकहरुले आफ्नो खर्चमा कटौती गर्नेछन् । पूर्वप्रधानमन्त्री, पूर्वन्यायाधीश र पूर्वमन्त्री एवं बहालवाला मन्त्रीहरुले आफ्नो खर्च घटाउनेछन् र जनतालाई यो सन्देश दिनेछन् कि हामीले यसरी खर्च कटौती गरेका छौं, अब हामीलाई पत्याउनोस् र प्रधानमन्त्री कोषमा योगदान गर्नोस् । तर, सती र भीमसेनले सरापेको देशमा उल्टो भयो ।
नेताहरुले खर्च कटौती गर्नुको साटो उल्टै भीआइपीहरुलाई राष्ट्रको ढुकुटीबाट विलासी सुविधा प्रदान गर्ने विधेयक पो बनाए ।
समयले मागेको थियो, सुविधा र खर्च कटौती, तर एमाले उपाध्यक्ष वामदेवको नेतृत्वमा रहेको गृहमन्त्रालयले उल्टो काम गर्यो ।
हाम्रा नेता र प्रशासकको बुद्धि सुल्टो घुम्दैन र जनताको पक्षमा छैन भन्ने कुराको प्रमाण खोज्न अब अन्त कहाँ जानु ?
यो घटना हाम्रा नेताहरुको सामान्य भूल होइन, नेपाली जनतामाथि गर्न खोजिएको ठूलो अपराध हो । राष्ट्रिय अपराधको उद्योग हो यो । भलै यसलाई सभामुख सुवासचन्द्र नेम्वाङले तत्कालका लागि ब्रेक लगाइदिएका छन् ।
प्रमाण नम्बर दुई
भूकम्प पीडितहरुका लागि किनिएको राहतमा शहरी विकास मन्त्रालयले ठूलो मात्रामा घोटाला गर्यो । कांग्रेस नेता डा. नारायण खड्काको नेतृत्वमा रहेको मन्त्रालयमार्फत् त्रिपाल किन्दा होस् या किनिएका त्रिपालहरु बाँड्दा, यसमा धेरै ठूलो हिनामिना भएको छ । तैपनि कसैमाथि कारवाही भएन ।
प्रधानमन्त्री सुशील कोइरालाले राहतमा भ्रष्टाचार गर्नेलाई जेल हाल्छु भनेका थिए, अहिलेसम्म कुनै भ्रष्टाचारीले जेल जानुपरेन । छिमेकी मुलुक चीनमा यसरी जनताको छातीमा गीर खेल्नेले मृत्युदण्ड पाइसक्थ्यो । तर, नेपालमा त राहतको जस्तापाता भ्रष्टाचार गरेको अभियोगमा राजीनामा दिनेहरुलाई कृषि विकास बैंकको सल्लाहकार समितिमा राखिएको छ । दण्ड त अर्को लोकमा मात्रै होला ।
राहतमा भ्रष्टाचार गर्ने, जस्तापाता र त्रिपाल लुटेर रातारात पैसा कमाउनेहरु सरकारको संरक्षणमा छन् । यस्ताले अब देश निर्माण गर्छन् भनेर पत्याउने कोही छ भने ऊ मूर्ख मात्रै हुनेछ ।
अहिले असार लागेको छ, भ्रष्टाचारीहरु फेरि सडकमा ग्राबेल गर्दैछन् र विगतमा जस्तै बजेट सक्ने र पैसा कमाउने आफ्नो नियमित कर्ममा लागिरहेका छन् । महाविपत्ति गाउँका जनतालाई मात्रै आएजस्तो भइरहेको छ । दुईसय मीटर बाटो बनाउँदा कमिसन खाने देशमा गुजरात र सिचुआन बनाउने गफ भइरहेको छ ।
प्रमाण नम्बर ३
कार्यपालिका भ्रष्ट भयो भने त्यसलाई समाउने व्यवस्थापिका, न्यायपालिका या अख्तियारलगायतका संरचनाहरु छन् । तर, यतिबेला अख्तियार केही खरदारलाई समातेर बसेको छ । अख्तियारकै अधिकारी भ्रष्टाचारीसँग सेटिङ मिलाएर हिँडेको चियापसलदेखि सिंहदरबारसम्म सुन्न पाइन्छ । सुन्नेका कान गलत हुन् या ती निकाय नै गलत हुन् राम जाने ।
त्रिपाल र जस्ताको अनियमितताबारे संसदीय समितिले बैठक बोलाउँछ, त्यहाँ अण्डा, केराको खाजा खाइन्छ र एउटा औपचारिक निर्णय गरेपछि बैठक सकिन्छ । बैठक बस्दा राज्यलाई थपिने व्ययभारबाहेक संसदले केही लछारपाटो लगाउन सक्दैन । संसदको पसल बन्द गरेर अध्यादेशबाट रणनीतिक महत्वको कानून ल्याइन्छ, सांसदहरु जुम्रा मारेर बस्छन् ।
भ्रष्टाचार गर्ने, अनुगमन गर्ने र दण्ड दिने तीनवटै निकायमा भागशान्ति जयनेपाल गर्ने र रिटायर्डपछि पनि तीनपुस्ताको जोहो गर्न खोज्ने यी निकाय र त्यसमा बसेका नेतृत्वजनले देश बनाउँछन् भन्दा कसले पत्याउला ? के तपाई पत्याउनुहुन्छ ?
प्रमाण नम्बर ४
राजनीतिक नेतृत्व, अख्तियार, सरकार र व्यवस्थापिकासमेत मतिभ्रष्ट भएका बेला जनताले आशा गर्ने अर्को निकाय भनेको अदालत हो । तर, अहिले नेपालका अदालतहरुमा मालपोत र नापी कार्यालयमा जस्तै दिउँसो घुसखोरी चल्न थालेको छ ।
हुँदाहुँदै सर्वोच्च अदालतले समेत सोझो मानिसले समेत थाहा पाउने गरी राणाकालीन फैसला सुनाउन थालेको छ ।
गणतन्त्रले जनताका नाममा ल्याएको पूर्वराजा वीरेन्द्रको अपुताली सम्पत्ति पूर्वराजपरिवारकै नाममा फिर्ता गराउने सर्वोच्च अदालतको फैसला सामान्य घटना होइन । यो छानविन र अनुसन्धानको विषय हो । यो महाअभियोगसमेत लाग्न सक्ने सम्वेदनशील घटना हो ।
प्राकृतिक न्यायको सिद्धान्तलाई पनि खिल्ली उडाउँदै गरिएको यस्तो गणतन्त्रविरोधी फैसलाका कारण अब न्यायालय भष्ट्राचारलाई रोक्ने होइन, भ्रष्टलाई लाइसेन्स दिने संस्थामा फेरिन थालेको स्पष्टै छ ।
यो अवस्थामा अब यिनै सारथीहरुबाट यो देश बनिएला, सुधार होला र भावी पुस्ताका लागि बस्न लायक ठाउँ बन्ला भनेर कसरी आशा र अपेक्षा गर्ने ? जवाफ दिने काम वामदेव गौतमको हो । वरिपरि भ्रष्टहरुबाट घेरिएर जोगी हुँ भन्दै बसेका सुशील कोइरालाको हो । र, ठूलामाछा समात्छु भन्दै सिद्रासमेत समाउन छाडेका लोकमानसिंह कार्कीहरुको पनि हो । भावी प्रधानन्यायाधीश चोलेन्द्रसमशेर जबराहरुको हो । र, यसको जवाफ दिने दायित्व सत्तापक्षले देश लुट्दा पनि फड्के किनारामा हस्ताक्षर गरेर मौन बसेका विपक्षी नेता प्रचण्डको पनि हो ।
अहिले केहीबेर अघि राजधानीमा भूकम्पको धक्का महशूस भएको छ। गत वैशाख १२ पछि भूकम्पको धक्का आउने क्रम जारी छ। यसअघि शनिबार बिहान १ बजेर ५२ मिनेटमा धादिङ, नुवाकोट र काठमाडौंलाई केन्द्र बिन्दु बनाएर ४ रेक्टर स्केलको भूकम्पको धक्का महशूस भएको थियो। यस्तै अहिले साँझ ८ बजेर ३५ मिनेटमा रसुवा र नुवाकोटको सीमामा ४ रेक्टर स्केलको धक्का महशुस भएको थियो।
यसैबीच राष्ट्रिय भूकम्प मापन केन्द्रका अनुसार नुवाकोट केन्द्रबिन्दु बनाएर ४.५ रेक्टर स्केलको भूकम्पको धक्का महशूस गरिएको छ। यसअघि अमेरिकी मापन केन्द्रका अनुसार चितवन केन्द्रबिन्दु बनाएर ४.३ रेक्टरस्केल मापन गरेको छ।
त्रिपाल खरिदमा मन्त्रालय चेपुवामा पर्योः मन्त्री खड्का
नारायण खड्का print
भूकम्पले ध्वस्त पारेको भौतिक संरचनाको पुननिर्माण तथा व्यवस्थित र सभ्य सहर निर्माणको दायित्व बोकेको सहरी विकास मन्त्रालय अहिले विवादको घेरामा परेको छ।खासगरी मन्त्रालयले खरिद गरेको त्रिपालको गुणस्तरदेखि मूल्य र वितरणमा अनियमितता भएका गुनासा बाहिर आएपछि मन्त्रालयका पदाधिकारीसमेत विवादमा पर्ने सम्भावना बढ्दो छ।
त्यसका साथै राष्ट्रिय पुननिर्माणका लागि राजनीतिक दलहरूले छुट्टै अधिकार सम्पन्न निकाय गठन गर्नुपर्ने प्रस्ताव अघि बढाएपछि मन्त्रालयको क्षेत्राधिकार पनि कटौति हुने देखिएको छ। त्यस अवस्थामा त्रिपाल खरिद प्रकरणदेखि सरकारको गतिविधि र भावि रणनीतिबारे सहरी विकास मन्त्री नारायण खड्कासँग बिष्णु बुढाथोकीले गरेको कुराकानीको सम्पादित अंशः
भूकम्प पीडितका निम्ति मन्त्रालयले खरिद गरेको त्रिपालमा ठूलो अनियमितता भयो भन्ने आरोप छ। सत्य तथ्य के हो?
जहाँ बढी स्रोत साधन जान्छ त्यहाँ सबैको ध्यान र चासो जानु स्वभाविक हो। अहिले त्रिपालको कुरा आयो, भोलि जस्तापाता वितरणको कुरा आउला। त्यसपछि त्योभन्दा ठूलो पुननिर्माणको कुरा आउला। मूल कुरा के हो भने अहिले यत्रो ठूलो विपद आयो जसलाई हाम्रो पिँडीले देखेको वा कसैले कल्पना गरेको पनि थिएन।
त्रिपालको विषयमा यति धेरै विवादमा आउनुपर्ने कुरा होइन। सुरूको दिनमा सबै मानिस घरबारबिहिन भएकादेखि अन्य मानिस पनि त्रासले बाहिर आए। निरन्तर आइरहेको परकम्पका कारण साधनस्रोत भएका नागरिकसमेत के गर्ने कसो गर्ने भन्ने अवस्थामा रहे।
मौसम पनि प्रतिकूल थियो। आपत विपद पर्दा नागरिकको भौतिक सुरक्षाका लागि तत्काल राज्यले उपलब्ध गराउन सक्ने त्रिपाल थियो। सरकारले तत्काल बैठक बसी त्रिपाल, पिउने पानी, घाइते नागरिकको उपचारको व्यवस्था गर्ने निर्णय गर्यो। जुन सरकारको सामाजिक, नैतिक र राजनीतिक दायित्व पनि थियो।
त्रिपाल खरिद र वितरणको जिम्मा सहरी विकास मन्त्रालयलाई दिइयो। त्यतिबेला म विशेष कार्यक्रममा सहभागी हुन देश बाहिर थिएँ। म आउनु पूर्व पहिलो लट त्रिपाल खरिद भइसकेको रहेछ।
आपद विपदमा वा अन्य कुनै पनि बेलामा नागरिकको जीवन अमूल्य छ। शक्तिशाली राष्ट्रले आफ्नो कुनै नागरिक देश बाहिर वा भित्र अप्ठयारो स्थितिमा पर्दा उसको जीवन रक्षाका लागि कुनै पनि मूल्य चूकाउन तयार हुन्छ। नेपालमा पनि दर्दनाक अवस्था आएपछि सरकारले यति पनि गर्न नसक्ने भन्ने आक्रोस बढ्दै थियो। भोलिपल्टै आकस्मिक बैठक बसी तत्काल बाहिरबाट ल्याउन सक्ने अवस्था नभएकोले बजारमा जे जस्तो पाइयो त्यही मूल्य अनुसार खरिद गर्दै वितरण गर्दा हारालुछ भयो।
तर, त्यतिखेर जम्मा २७ हजार मात्रै खरिद गरिएको हो नि।
सरकारले सुरूमा वितरणको व्यवस्था मिलाउन समिति पनि बनाएको थिएन। कतिपय ठाउँमा बाटैबाट लिएर गएको अवस्था थियो। कर्मचारीहरुले त्यो दृश्य खिचेर राखेको भएपनि हुन्थ्यो। त्यसो हुन सकेन।
म स्वदेश फर्केपछि मन्त्रिपरिषदको बैठकले शहरी विकास मन्त्रालयले त्रिपाल खरिद गर्ने र आपूर्ति मन्त्रालयलाई वितरणको जिम्मा लगाइयो। बाहिरबाट केही देशले दिन्छौ भनेको त्रिपाल पनि आउन सकेन। पारदर्शिता र जवाफदेहिताको पक्षपाती भएकै कारण मन्त्रिपरिषदको बैठकमा मैले अर्थमन्त्री वा स्थानीय विकास मन्त्रीको संयोजकत्वमा समिति बनाऊ भनेको थिएँ। तर, संकटको बेला समिति बनाएर जाँदा झन झन्झट हुन्छ भनी समिति गठन हुन सकेन।
त्यसपछि मैले अर्थ र महालेखा परीक्षकको कार्यालयका अधिकृतसमेत राखी समिति गठन गरे। तर उनीहरु पनि बस्न मानेनन्। त्यसपछि खरिद विशेष समिति बनाएर पत्रपत्रिकामा सूचना प्रकाशित गरी न्यूनतम मूल्यमा तुरून्त खरिद गरी वितरणका लागि नेशनल ट्रेडिङ लिमिटेडको गोदाममा पठाएको हो। कहिलेकाँही कतिपय मानिसले मन्त्रालयमा आएर त्रिपाल माग गर्दा नपाएपछिको आक्रोश कसैले पत्रकार मार्फत त कसैले कहिँबाट अनेक खालका कुराबाट बाहिर ल्याए।
त्यसो भए यो मिथ्या आरोप मात्रै हो?
यसमा धेरै विवाद गर्नुपर्ने कुरा होइन। एकातिर पीडितलाई साधारण त्रिपाल पनि दिन सकेन भन्ने आरोप हामीमाथि लाग्ने। अर्कातिर तत्काल खरिद गर्न मन्त्रालयलाई राजनीतिक दवाब आउने। अनि खरिद गर्दा अनियमितता भयो भन्ने आरोप लाग्ने गर्दा मन्त्रालय चेपुवामा पर्यो।
सुरूको लटमात्रै होइन वैशाख २० र ३१ गतेको निर्णयमा खरिद गरेको साढे चारलाख त्रिपालमा पनि गुणस्तर कायम हुन सकेन। जसको कारण तपाईँ आफैले पनि आन्तरिक छानबिन समिति गठन गर्नुभयो?
म आफैं पारदर्शीता र जवाफदेहितामा विश्वास गर्ने भएको कारण वास्तविकता के रहेछ त्यो हेरी प्रेसमा जाने सोचाइले समिति बनाएको हो। अर्कोतर्फ व्यवहारिक समस्या पनि बुझ्नुपर्छ। एकातिर पीडितदेखि प्रधानमन्त्रीसम्मले यति त्रिपाल पनि खरिद गर्न सकेन भन्ने अर्को तर्फ यस्तो खरिद भयो, उस्तो अनियमितता भयो भनि दोहोरो चेपुवामा मन्त्रालय परेको छ।
यति ठूलो लटमा सामान ल्याउँदा उत्पादन तथा आयतकर्ताले कहिलेकाही ट्र्कमा कमसल सामान पनि हाल्दिन्छन्। दक्षिण एशियामा विजनेश एथिक्स आइसकेको छैन। केहीमा कमसल परेको हुन सक्छ तर त्यसमा कहि कमसल भेटिए पूरै रद्ध गर्न निर्देशन दिइएको थियो।
रेडक्रसको अर्न्तराष्ट्रिय मापदण्ड अनुसार कम्तिमा २०० ग्राम प्रति वर्ग मिटर हुनुपर्छ भन्ने उल्लेख भएपनि मन्त्रालयले ९६ प्रतिशत गुणस्तरहिन त्रिपाल किन खरिद गरेको?
तपाईँले भनेको गुणस्तर कुनै दातृ निकायले दिने सामाग्रीको होला। गुणस्तरसँग मूल्य पनि जोडिएको हुन्छ। कुनै पनि मूल्य तिर्ने हो भने बेग्लै कुरा हो। १५० जिएसएमसँग त्यसको मूल्य पनि मेल खान्छ। २०० जिएसएमको खरिद गर्दा मूल्य पनि डब्बल हुन जान्छ। त्यसो गर्दा कति करोड खर्च गर्ने? यदि गुणस्तरहिन सामान पनि बढी मूल्यमा खरिद गरी अनियमितता भएको छ भने हेर्न बाँकि नै छ।
यो मूल्य मन्त्रालयले तोकेको हैन। पत्रपत्रिकामा कोटेशन माग गरी प्रतिस्पर्धाका आधारमा खरिद गरिएको हो। मन्त्रालयले हप्तादिन लगाएर प्रतिस्पर्धा गर्ने समय पनि थिएन। विपदको बेला अपनाउनु पर्ने सार्वजनिक खरिद ऐन अनुसार गरिएको हो।
कुखुराको खोरमा राख्ने प्लाष्टिकदेखि न्यून गुणस्तरको सामानको पनि ६ रूपैया ३८ पैसादेखि ९ रूपैयासम्म तिरिएकोहोइन?
यो गुणस्तर भएन भनि यसमा फेरि पुनः टेण्डर गर्न पनि समय भएन। उच्च मूल्यमा गुणस्तरीय सामान खरिद गर्दा फेरि यत्रो खर्च किन गरिस् भन्ने अर्को प्रहार आउनुका साथै अर्थले रकम निकास नदिने।
प्रतिस्पर्धाको समय लिँदा सरकारले त्रिपाल दिएन भनि गाली खानुपर्ने। यो परिस्थिति नै बेग्लै हो। हामीले साल्ट टे्डिङबाट न्यूनतम साढे चार रूपैयामा पनि खरिद गरेका छौं। त्यो मूल्यमा १० हजारभन्दा बढी खरिद गर्न उसले सकेन। त्यस अवस्थामा कि १० हजारमा अडिनु पर्यो होइन भने बजारको मूल्यमा खरिद गर्नुपर्यो।
आखिर भन्सार शूल्क र मूल्य अभिबृद्धि करसहित ६९ करोड ८६ लाख खर्च त भयो नि!
‘एक्ज्याक्ट’ फिगर के छ मलाई थाहा भएन। त्यसको हिसाब म निकाल्नुहोला। विपदको बेलामा १० जना नागरिकको ज्यान बचाउन १० लाख घाटा पर्छ भने पनि राज्यका निम्ति पैसाभन्दा मानिसको ज्यान अमूल्य हो। राहतको मुख्य तारो नै त्रिपाल भयो। यसका बाबजूद यदि अनियमितता भएको छ भने अख्तियार र सतर्कता केन्द्रले पनि छानबिन गर्न सक्छ र दोषीलाई कारबाही गर्न सक्छ।
समितिको प्रतिवेदनमा के भेटियो?
समितिले अन्तिम प्रतिवेदन बनाउँदै छ। सुरूको लटमा वितरण गरेको त्रिपालको विवरणबारे खोजि हुँदै छ।
सहरी विकासको साथै स्थानीय विकास र बाणिज्यले पनि झण्डै ३ लाख त्रिपाल खरिद गरेका छन्। दाताहरुसहित सरकारी खरिद हेर्दा यो संख्या ११ लाख भन्दा बढी देखिन्छ। तर पनि अभाव देखिनु सरकारको समन्वय अभावले होइन?
होइन साढे आठदेखि ९ लाख खरिद भएको छ। मैले थाहा पाएअनुसार जिल्ला राहत व्यवस्थापन समितिले पनि बढी मूल्य तिरेर किनेको छ। निजी क्षेत्रले किनेको पनि शहरीकै नाममा आएको छ। अनियमितता भएको भए छानविन गरी सत्य तथ्य बाहिर आउनुपर्छ। गृह मार्फत कतिपय सामान ढुवानीका लागि हेलिकप्टर प्रयोग गर्दा खर्च बढेर गएको छ। जिल्ला तहमा पनि सामानहरू खरिद गरेर वितरण भएको छ। गृह, स्थानीय विकासँग समन्वय हुन सकेन। राहत उद्धारको बेग्लै संयन्त्र बनाउन पनि सकेनौं। केन्द्रीय दैवी प्रकोपले पनि सबै काम गर्न सकेन।
सहरी विकासको अबको योजना के छ?
वास्तवमा राहत उद्धारको काम हाम्रो हुँदै होइन। हाम्रो काम त एकीकृत बसोवास, आधुनिक भवन, सडकको मापदण्ड र पिउने पानीसहित भौतिक पूर्वाधारबाट सुविधायुक्त र व्यवस्थित शहर बनाउने हो।
अहिले जुन विध्वंश भएको छ त्यसमा पुननिर्माण कसरी गर्ने भनि भूगर्भविद, वातावरणवीद्, अर्थविद लगायतको सहयोगमा आर्थिक सम्भावना, भूकम्पको जोखिम कम हुने आधुनिक शहर बनाउने विषयमा गृहकार्य गरीरहेका छौं। अधिकांश हिमाली र पहाडी भूभागमा छरिएर जोखिमपूर्ण अवस्थामा रहेका गाउँघरलाई राम्रो ठाउमा आफ्नो जग्गा जमिनको नजिकै ससाना व्यवस्थित बस्ती बसाउने विषयमा गृहकार्य गरीरहेका छौं।
तर, यसबारे प्रमुख राजनीतिक दल अधिकार सम्पन्न प्राधिकरण गठनको कुरा गरिराखेका छन् त।
पुननिर्माणको काम कहिले दैवि प्रकोपले, कहिले स्थानीय विकासले त कहिले बेग्लै निकाय बनाउने भनि अहिले तानातानको अवस्था देखिएको छ। मन्त्रिपरिषदको कार्यविभाजनमा सबै पुननिर्माण, शहरको एकत्रित बसोबास, मध्यमस्तरका शहर बनाउने काम शहरी विकास मन्त्रालयको हो। तर अहिले बहुक्षेत्र समावेश भएको बेग्लै निकाय बनाउने, नयाँ हाकिम वा अध्यक्ष बनाएर काम गर्ने जस्ता कुरा आएको छ। दातृ निकायले पनि सरकारी संयन्त्रभन्दा बाहिरबाट गर्दा बढी प्रभावकारी र पारदर्शी होलकी भन्ने सोचाइले होला। तर त्रिपालमा आखा लागेजस्तै पुननिर्माणमा पाँच खर्बभन्दा बढी पैसा लाग्ने हुँदा संयन्त्रमा सबैको आँखा लागेको छ।
केही सामाजिक सञ्जालमार्फत आफ्नो आफ्नो आग्रह पूर्वाग्रहको सोचले यो वा त्यो व्यक्ति हुनु पर्छ भनिरहेका छन्। यो कोही एउटा व्यक्ति आउँदैमा हुँदैन।
यसको मतलब प्राधिकरण बनाउन हुँदैन भन्ने हो?
बनाउन हुँदैनभन्दा पनि शहरी विकासको ठूलो कामको हिस्सा त्यहि लगेर गाभ्नुपर्यो। ‘मल्टीसेक्टरल’ निकाय जस्तो बन, स्थानीय तह, भूमिसुधार, जलस्रोत भौतिक योजना मन्त्रालयसँग समन्वय आवश्यक छ। तर अहिले नयाँ निकाय बनाउँदा काममा ढिलाइसँगै शहरी विकासको भूमिका अतिक्रमण हुन्छ।
अस्थायी टहराका लागि जस्ता वितरण शहरी विकासमा पर्छ?
अहिले विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय दातृ निकाय, निजी संघ संस्था र उद्योगीले हामीले यति हजार घर बनाइदिन्छौ भनि आएका छन्। उनीहरूलेभन्दा पनि हामीले दिने कि नदिने? या हामी आफैमा गृहले गर्ने कि, दैविप्रकोपले या स्थानीय कसले बनाउने भन्ने कुरामा हाम्रो तालमेल मिल्न सकेको छैन।
कतिपयले २० हजार अस्थायी टहरा र ८ करोड लगानी गरी प्रतिघर २ देखि ३ लाखमा स्थायी घर बनाउने कुरा पनि आइरहेको छ। तर सरकारसँग कसरी अघि बढ्ने भन्ने विषयमा अर्थमन्त्रालयले खाका बनाउदै छ। त्यहि अनुसार परिमार्जन भए हो। होइन भने संयन्त्र बनाउने, हाकिम को बन्ने भन्ने कुरा भयो भने यसले थप द्विविधा बढाउँछ।
योजना आयोगले अस्थायी टहराका लागि जस्ता र केही निर्माण सामाग्रीका लागि कुपन दिने भन्ने विषयमा वाणिज्य, गृह,अर्थ, स्थानीय र शहरी विकासमन्त्रीहरुबीच विवादले गर्दा १५ हजार रूपैया दिने निर्णय गर्नुपरेको हो?
यो सरासर झूट हो। जस्तो कसैले १० हजार घर बनाइदिन्छु भने दिने कि नदिने, कसलाई दिने कसलाई नदिने भन्ने कुरामा अलिकति विवाद भएको हो।
डेढ महिना हुँदा पनि यसरी बनाउने भन्ने खाका तयार पार्न नसक्नु सरकारको असक्षमता होइन?
यसमा हामी सबैको ठूलो कमजोरी छ। हामीमा कहिलै पनि पूर्व तयारी गर्ने संस्कार नै भएन। जहिले पनि तदर्थबादमा चल्दै गयौं। भूकम्प आउँछ भन्ने सबैलाई थाहा थियो। सिन्धुपाल्चोकमा पहिरो गयो। तैपनि त्यसको दिर्घकालिन व्यवस्थापनबारे सोचेनौं। हामीसँग दूरदर्शिता देखिएन। संक्रमणकाल, सरकारको अनिश्चितता, संविधान र दलहरुबीच आपसी विवादले सरकारले योजनाबद्ध कार्यक्रम ल्याउन सकेनौं।
अब त ल्याउनु हुन्छ?
जुन स्केलमा क्षति भयो त्यसले हाम्रो सभ्यतामाथि नै प्रहार गरेको छ। भौतिक पूननिर्माणको कुरा गर्दा गाउँमा सामान्य घर बनाएर मात्रै हुँदैन। वैशाख १२ अघि जिन्दगी भरको कमाइमा बनाएको घर सबैलाई प्यारो थियो। तर, भूकम्पपछि आफ्नै घर डरमा परिणत भयो। अब विस्तारै शहरी बस्ती, अर्थतन्त्रको स्वरुप परिवर्तन भएर जाँदै छ। तसर्थ यो भौतिक पुननिर्माणलाई तदर्थवादमा छाडे भोलि अर्को संकट आउन सक्छ।
तसर्थ यसलाई मानसिक पुननिर्माणसँग जोडेर जानुपर्ने छ। अहिले दलहरूबीच देखिएको नयाँ सम्बन्धका आधारमा पुननिर्माणमा जानुपर्छ।
भूगोल र जनसंख्याको हिसाबले करिब २५ प्रतिशत क्षेत्र ओगट्ने शहरी क्षेत्रको लागि मन्त्रालय भएपनि ७५ प्रतिशत ग्रामिण क्षेत्रको विकासका लागि प्रतिनिधित्व गर्ने कुनै निकाय आवश्यक छैन?
२५-२६ प्रतिशत शहरले देशको अर्थतन्त्रमा धेरै ठूलो योगदान रहेको छ। आउने १०-१५ वर्षमा अन्य देशको जनसंख्या ६० प्रतिशत पुगेपनि हाम्रो पनि ४०-४२ प्रतिशत जनसंख्या पुग्छ। त्यसपछि स्थानीय तहलाई हेर्न स्थानीय विकास मन्त्रालय छ।
स्थानीय विकासलाई ग्रामिण विकास मन्त्रालय बनाउन पनि सकिन्छ। अहिले भौतिक, स्थानिय विकास मन्त्रालयसँग हाम्रा धेरै कार्यक्षेत्रबारे ‘डुप्लिकेसन’ छ। स्थानीय तहमा जस्तो काठमाडौंमा सडक, खानेपानीको काम हामीले गर्ने कि स्थानीय विकास र नगरपालिकाले गर्ने भन्ने विवाद छ। स्थानीय विकासको क्षेत्र सुशासन र ग्रामिण क्षेत्रको विकासमा केन्द्रीत गर्न सके राम्रो हुने थियो।
विगतमा नीतिगत निर्णयमा गल्ती गर्ने अधिकारीलाई अब कारबाही गर्न सक्नुहुन्छ?
यसमा छानविन गरी गल्ती गर्नेलाई कारबाही गर्नुपर्छ। लोभ लालचाका कारण तीन तले घरको अनुमति लिएर नौ तले बनाउने, अनुगमन नगर्ने काम भएको छ। नियम कानुन मिचेर क्षणिक लाभका लागि मापदण्ड विपरित भएका कामको विशेष आयोग बनाएर छानविन गर्नुपर्छ।
हिजो मापदण्ड विपरितको भवन निर्माणको स्वीकृति दिर्ने कतिपय पदाधिकारी तपाइँकै मन्त्रालयमा अहिले पनि छन नि?
त्यस विषयमा मन्त्रिपरिषदबाट निर्णय होला। तर, छानविन गर्नुपर्छ। आफ्नो श्री-सम्पत्ति खर्च गरी नागरिकले अपार्टमेण्ट खरिद गरे। अहिले केही पनि छैन। वरपरका घर पनि त्रासमा छन्। मापदण्ड विपरित बनाएका भवनको विषयमा विशेष छानबिन गरी गल्ति गर्ने सजायको भागिदार हुनपर्छ।
धादिङ जिल्लाको अति विकट पाँच गाविसका ४७ बस्तीलाई तत्कालै सुरक्षित स्थानमा सार्ने व्यवस्था गर्न सभासद्को टोलीले जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिलाई सिफारिस गरेको छ।
पाँच गाविसका मानिसलाई भूकम्पपछि बर्खायाममा पहिरोको जोखिम भएकाले तत्काल नै स्थानान्तरण गर्नका लागि सिफारिस गरिएको हो । सभासद्हरु दिलमान पाख्रिन, धनबहादुर घले, पररशुराम तामाङ र पूर्वसभासद् पुष्पविक्रम मल्लले अध्ययन गरी एक साताभित्रै गाउँवासीलाई सुरक्षित स्थानमा राख्नका लागि प्रस्ताव गरेका हुन्।
मोटर बाटोले नछोएको लापा गाविसको विभिन्न १५ वटा टोलको ७०० घर, री गाविसको विभिन्न सातवटा टोलबस्तीको एक हजार २९४ घर, तिप्लिङ गाविसको विभिन्न १३ वटा बस्तीको ११० घर, झार्लाङ गाविसको सातवटा टोलको ६५६ घर र सेर्तुङ गाविसको पाँचवटा टोलको ६२९ घर गरी तीन हजार ३८९ घरलाई तत्काल सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्नुपर्ने प्रस्तावमा उल्लेख छ। अहिले पनि लगातार पहिरो गइरहेको र हिँडेर कुनै पनि गाउँ पुग्न नसकिने भएपछि बेलैमा सुरक्षाको उपाय अपनाएर जनतालाई राज्यका तर्फबाट दिन सकिने सेवा उपलब्ध गराउनुपर्ने सभासद् धनबहादुर घलेको भनाइ छ।
भूकम्पपछि सो क्षेत्रहरुमा लगातारको पहिरोले गाउँवासी जोखिम मोलेर सो क्षेत्रमा बसिरहेका छन् भने केही गाउँलेले बस्न नसकिने अवस्था आएपछि घर छाडेका छन् । लापा, री र झर्लाङका केही सदरमुकाम नजिकै विस्थापित भएर बसिरहेका छन्।
सभासद्हरुले पेस गरेको प्रस्तावको सम्बन्धमा एक हप्ताभित्र उनीहरुलाई सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण गर्न टोली खटिएर गाउँसम्म पुग्ने र नागरिकको सुरक्षाका लागि सबै उपाय अपनाउने जिल्ला विपद् व्यवस्थापन समितिका संयोजक प्रमुख जिल्ला अधिकारी वासुदेव घिमिरेले बताए। रासस
चरेस बोकेको अभियोगमा हिरासतमा लिइएका संयुक्त राष्ट्रसंघका कर्मचारी हिरासत मुक्त भएका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघले नेपाल प्रहरीलाई मुद्दा नचलाउन आग्रह गरेपछि उनलाई मंगलबार छोडिएको हो।
संयुक्त राष्ट्र संघको विश्व खाद्य कार्यक्रम (डब्लुएफपी)का कर्मचारी अमिल इलमाही स्माइलीलाई जेठ १४ गते त्रिभुवन विमानस्थलमा रहेको लागूऔषध प्रहरी ब्युरोले ६.५ ग्राम चरेससहित नियन्त्रणमा लिएको थियो। सो दिन साँझ कतार एअरवेजमार्फत् दोहा जान लागेको स्माइलीलाई विमानस्थल प्रहरीले चेकजाँचका क्रममा उनको जिन्सको पाइन्टको खल्तिमा सो चरेस भेटाएको थियो। प्रहरीले उनलाई लागूऔषध ब्युरोमा पठाएको थियो।
स्रोतका अनुसार उनले आफू कुटनीतिक पासपोर्ट बोक्ने भएकाले प्रहरीले कारबाही गर्न नमिल्ने भन्दै छोड्न आग्रह गरेका थिए। घाँटी र ढाडको समस्या भएकाले चरेस खाने गरेको उनले प्रहरीलाई भनेका थिए। ‘डाक्टरले खानु भनेकाले कहिलेकाँही खान्छु, नियतवस लिन लागेको होइन‘ स्माइलीले प्रहरीलाई बयान दिएका थिए।
प्रहरी तत्काल छोडन नमिल्ने बताउँदै उनलाई हिरासतमा लिएको थियो। हिरासतमा लिएपछि बिरामी परेका उनी अहिले नर्भिक अस्पतालमा उपचार गरिरहेका छन्।
यसैबीच लागूऔषध नियन्त्रण ब्युरोले उनलाई ब्यक्तिगत प्रयोगको लागि चरेस बोकेको भन्दै सरकारी वकिलको कार्यालयमा मुद्दा दर्ता गरेको छ। महान्यायधिवक्ताको कार्यालयको सुझाव अनुसार मंगलबार मुद्दा दर्ता गरिएको हो।
नेपालस्थित विश्व खाद्य कार्यक्रमले उनलाई छुटाउनको लागि परराष्ट्र मन्त्रालयमार्फत पहल गरिरहेको छ।
को हुन् स्माइली
सुडानी बाबु र जर्मनी आमाका सन्तान इस्माइली १४ वर्षदेखि विश्व खाद्य कार्यक्रममा काम गरिरहेका छन्। सन् २०१० देखि २०१३ सम्म उनले नेपालमा काम गरेका थिए। सोही संस्थामा हाल उनी तान्जेनियामा लजेस्टिक अफिसर (पि ४) पदमा कार्यरत छन्। उनको पासपार्ट नं. ए ५६९६८५ हो।
वैशाख १२ को भूकम्पपछि नब्बे दिनको पर्यटक भिसामा उनी नेपाल आएका थिए। करिब एक महिना नेपाल बसेर उनी तान्जानिया फर्कन लागेको बेला पक्राउ परेका हुन्।
नेकपा (एमाले) का अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले भूकम्पले निम्ताएको राष्ट्रिय सङ्कट समाधान गर्न सबै राजनीतिक दल एकजुट भई राष्ट्रिय सहमतिको सरकार गठन गर्नुपर्ने बताएका छन्।
नेकपा (एमाले) काठमाडौँ क्षेत्र नं ७ सम्पर्क समन्वय कमिटीले बोहराटारस्थित टौडोलमा निर्माण गरेका अस्थायी घरटहरा हस्तान्तरण कार्यक्रम तथा स्वयंसेवाको अनुगमनका क्रममा उनले दलहरुबीच सहमति कायम नहुँदा आठ वर्षदेखि संविधान निर्माण हुन नसकेको अवस्थामा विधि पुर्याएर चाँडो भन्दा चाँडो संविधान जारी गर्ने प्रयत्न भइरहेको बताए।
उनले भने, ‘जनतालाई खुला आकाशमुनिबाट छानामुनि ल्याउन राष्ट्रिय स्वयम्सेवक परिचालन अभियानले सफलतापूर्वक भूमिका निर्वाह गरेको छ । हामीसँग पैसा छैन, सम्पत्ति छैन, तर आँट, जाँगर र अठोट छ।’
पार्टीका पोलिटब्युरो सदस्य प्रकाश ज्वालाले अभियानका क्रममा १० दिनको अवधिमा त्यस क्षेत्रमा १०३ अस्थायी घरटहरा निर्माण तथा जोखिममा रहेका ९६ घर भत्काएको र चारवटा विद्यालयका लागि आठवटा घरटहरा निर्माण गरेको जानकारी गराए।
अनुगमनका क्रममा अध्यक्ष ओलीसहित पार्टीका उपमहासचिव विष्णु पौडेल, प्रमुख सचेतक अग्निप्रसाद खरेल, केन्द्रीय सदस्यद्वय सूर्य थापा र सावित्रा भूषाल, सभासदहरु् रामबीर मानन्धर, शान्ता मानवीलगायत सो क्षेत्रमा पुगेका थिए।
अभियानका सदस्य वसन्त मानन्धरले जनतालाई दुःख परेका बेला उनीहरुलाई सहयोग गर्नु कर्तब्य भएको विचार व्यक्त गर्दै सो अभियानले विभिन्न सङ्घ संस्थाको सहकार्यमा आज गोलढुङ्गामा १७ घरलाई जस्तापाता उपलब्ध गराएको बताए। रासस







